Tin rao bê, bò, dê giống khác tin rao gà vịt ở chỗ mỗi con là một món tiền lớn và có lý lịch riêng. Đọc tin đúng là kiểm từng con theo bốn dòng: giống và máu lai, tuổi, tình trạng sinh sản (chửa, đã phối, đã đẻ mấy lứa) và giấy tờ đi kèm. Lời rao như “bò chửa 5 tháng” hay “dê đã phối giống tốt” chỉ có giá trị khi người bán nói được ai phối, ngày nào, bằng gì và có ghi lại hay không.
Phần lớn dòng trong tin rao gia súc kiểm được tại chỗ hoặc nhờ người có chuyên môn: tuổi xem qua răng, chửa nhờ thú y khám, máu lai đối chiếu với giấy phối giống. Vì vậy cách đọc tin rao bê bò dê là chia các dòng thành hai nhóm: nhóm kiểm được, bạn đánh dấu để mang theo khi đi xem; nhóm không kiểm được, bạn coi là lời nói cho tới khi có giấy.
Các chữ hay gặp và cách kiểm từng chữ
Bảng dưới không dạy chọn bò theo ngoại hình, phần đó có ở các bài chọn giống chuyên sâu. Ở đây chỉ là: chữ trong tin nói gì và kiểm bằng cách nào.
| Chữ trong tin | Nghĩa thường gặp | Kiểm bằng cách nào |
|---|---|---|
| Bê lai Sind, bò lai Brahman | Bê có máu bò Zebu lai với bò vàng địa phương | Hỏi giấy phối giống của bò mẹ, đời bố là gì |
| Bê lai BBB, lai Charolais | Bê lai giống bò thịt chuyên dụng | Hỏi phiếu phối tinh của bò mẹ: ngày, loại tinh |
| Bê cai sữa, bê tơ | Bê đã tách mẹ, chưa đến tuổi sinh sản | Hỏi tháng sinh; xem răng nếu bê đã lớn |
| Bò chửa 5 tháng | Bò cái đang mang thai | Hỏi ngày phối; nhờ thú y khám xác nhận chửa trước khi trả đủ tiền |
| Bò đã phối, dê đã phối | Đã cho phối nhưng chưa chắc đã đậu | Hỏi ngày phối, phối lần mấy; khác hẳn “đã chửa” |
| Bò đẻ lứa 2, dê đẻ lứa 1 | Đã sinh sản thật | Hỏi xem con của lứa trước; hỏi ngày đẻ gần nhất |
| Dê Bách Thảo lai, dê Boer lai | Dê lai giống nhập | Hỏi đời bố là con nào, có giấy hay chỉ nói miệng |
| Bò “tơ”, bò “ra 2 răng” | Cách ước tuổi qua răng | Xem răng khi đi xem; nhờ người quen nghề |
Chữ quan trọng nhất cần tách bạch là “đã phối” và “đã chửa”. “Đã phối” chỉ nói việc đã làm; “đã chửa” là kết quả. Một con bò đã phối mà không đậu thì giá trị khác hẳn con đã chửa, nhưng hai chữ này hay bị dùng lẫn trong tin rao.
“Bò chửa”: lời rao đắt nhất và cách đọc cho đúng
Trong tin rao bò sinh sản, chữ “chửa” làm thay đổi giá trị con bò nhiều nhất, vì người mua trả cho cả con bò lẫn con bê sắp ra đời. Đó cũng là chữ khó kiểm nhất bằng mắt thường ở những tháng đầu. Bụng to chưa chắc là chửa, vì bò ăn no, bò béo hoặc bò đầy hơi cũng có bụng tròn. Bò chửa giai đoạn đầu thì gần như không nhìn ra.
Cách đọc đúng là đổi “bò chửa 5 tháng” thành ba câu hỏi: phối ngày nào, phối bằng gì (tinh nhân tạo hay bò đực), ai phối và có phiếu không. Với phối tinh nhân tạo, người làm dịch vụ phối giống thường ghi phiếu hoặc sổ, có ngày và loại tinh. Từ ngày phối bạn tự tính được bò chửa bao lâu và khoảng ngày đẻ, rồi đối chiếu với lời rao.
Khi chuyển tiền cho bò chửa, cách an toàn là thoả thuận nhờ thú y khám xác nhận trước khi trả đủ. Thú y có thể khám qua trực tràng hoặc dùng thiết bị phù hợp; chi phí khám nhỏ so với rủi ro trả tiền cho một lời rao sai. Nếu người bán từ chối mọi hình thức kiểm tra, bạn nên tính như mua một con bò chưa rõ có chửa hay không.
Một tình huống hay gặp: tin rao ghi “bò chửa”, người mua về chờ mãi không thấy đẻ. Lúc đó rất khó chứng minh bò đã chửa lúc bán rồi sẩy, hay chưa bao giờ chửa. Một tờ giấy khám chửa lúc giao, hay chí ít là tin nhắn ghi ngày phối, là thứ duy nhất giúp hai bên nói chuyện có căn cứ.
Đọc dòng tuổi và lứa đẻ
Tuổi ghi bằng năm thường là ước lượng. Hộ nuôi nhỏ ít khi ghi ngày sinh bê, dê. Câu “bò ba năm tuổi” có thể sai lệch vài tháng. Dòng tuổi đáng tin hơn khi người bán nói được tháng sinh, hoặc khi bạn xem răng lúc đi xem.
Tuổi qua răng có quy ước riêng. Người trong nghề nói bò “hai răng”, “bốn răng” theo số răng cửa vĩnh viễn đã mọc. Đây là cách ước tuổi khá dùng được, nhưng chênh lệch giữa các con và theo chế độ ăn. Nhờ người quen nghề xem cùng nếu bạn chưa quen.
Số lứa đẻ quan trọng với bò, dê sinh sản. Con cái đã đẻ một hai lứa suôn sẻ là con đã chứng minh sinh sản được. Hỏi xem con của lứa trước, hỏi ngày đẻ gần nhất và lứa đó có khó đẻ không.
Dê cái “sắp động dục” là lời rao khó kiểm. Câu này hay xuất hiện ở tin rao dê hậu bị. Nó không phải điều xấu nhưng không ai kiểm được lúc mua; đừng trả thêm tiền cho một dòng không kiểm được.
Con quá già được rao là “con mẹ tốt”. Con cái nhiều tuổi đã đẻ nhiều lứa vẫn có giá trị, nhưng khả năng sinh sản giảm dần. Hỏi số lứa đã đẻ, đối chiếu với răng, rồi quyết định theo mục đích của bạn.
Giấy tờ nên hỏi khi đọc tin rao gia súc giống
Gia súc giống là món tiền lớn nên giấy tờ đi kèm đáng giá hơn nhiều so với gà vịt. Danh sách dưới là những thứ nên hỏi ngay khi nhắn tin, trước khi đi xem:
- Phiếu hoặc sổ phối giống của bò mẹ, dê mẹ: ngày phối, loại tinh hoặc đực giống. Đây là căn cứ cho cả máu lai lẫn tình trạng chửa.
- Sổ hoặc phiếu tiêm phòng: loại nào, ngày nào. Hộ nuôi nhỏ có thể chỉ có trang ghi tay, vẫn tốt hơn không có gì.
- Giấy tờ chứng minh nguồn gốc: con do nhà đẻ ra hay mua về từ đâu, có giấy mua bán lần trước không. Gia súc có giá trị lớn mà không rõ nguồn gốc là rủi ro pháp lý cho chính người mua.
- Giấy kiểm dịch khi vận chuyển ra khỏi tỉnh: ai đi xin, ai trả phí. Thủ tục cụ thể hỏi cơ quan chăn nuôi–thú y cấp tỉnh hoặc cán bộ thú y xã nơi xuất bán.
- Số tai, dấu nhận diện nếu có. Với bò dê đã đeo thẻ tai, đối chiếu số trên thẻ với giấy tờ giúp chắc đúng con.
Không phải tin rao nào cũng đủ những giấy này, nhất là bò của hộ nuôi nhỏ. Thiếu giấy không có nghĩa người bán gian dối, nhưng bạn cần biết mình đang mua dựa trên lời nói đến đâu. Với những con có giá trị lớn, thiếu giấy là lý do để thoả thuận thêm cách kiểm, chẳng hạn nhờ thú y khám trước khi trả đủ.
Ảnh, video bò dê trong tin rao: góc nào cần xin thêm
Ảnh bò trong tin rao thường được chụp ở góc đẹp nhất: con bò đứng nghiêng trên bãi cỏ, ánh nắng chiều, lông bóng. Góc đó cho thấy dáng nhưng che nhiều thứ. Khi định đi xem, hãy xin thêm ảnh hoặc video ở những góc người bán ít chụp: nhìn thẳng từ phía sau, nhìn từ phía trước, cảnh con vật đi lại vài bước và cảnh răng.
Video con vật đi lại cho biết dáng đi, chân có tật hay không mà ảnh đứng yên không thể hiện. Ảnh từ phía sau cho thấy thân hình cân đối hay lệch. Với bò chửa, ảnh bụng hai bên ở cùng một thời điểm giúp bạn có hình dung, dù không thay được việc khám. Bạn không cần là chuyên gia để xin những góc này, chỉ cần biết ảnh đẹp là ảnh đã chọn góc.
Một dấu hiệu nên chú ý: cùng một con bò mà ảnh trong tin rao có bối cảnh khác hẳn nhau, nắng mưa khác nhau, cỏ xanh cỏ khô khác nhau. Có thể người bán đã chụp nhiều đợt, cũng có thể ảnh được gom từ nhiều nguồn. Hỏi thẳng ảnh chụp lúc nào và xin một video trong ngày, quay con bò cạnh một vật bạn chỉ định, là cách đơn giản để biết con bò đang ở đâu.
Trình tự từ đọc tin tới đi xem bò dê giống
Gia súc giống thường phải đi xem tận nơi. Để chuyến đi không uổng công, làm theo trình tự:
- Đọc tin, chia các dòng thành nhóm kiểm được tại chỗ (tuổi, dáng, số con) và nhóm cần giấy (máu lai, chửa, tiêm phòng).
- Nhắn hỏi những giấy cần có, xin ảnh chụp giấy trước khi đi.
- Xin video trong ngày ở các góc còn thiếu: phía sau, đi lại, răng.
- Hẹn ngày xem, nếu là bò chửa thì hỏi trước có đồng ý cho thú y khám lúc xem hoặc trước khi trả đủ tiền không.
- Mang theo người quen nghề hoặc thú y nếu số tiền lớn; ghi lại số tai, chụp ảnh con vật lúc xem.
- Thống nhất bằng chữ: giá, cách trả, ngày giao, ai lo giấy kiểm dịch và chi phí vận chuyển.
Phần lớn rủi ro của mua bò dê giống nằm ở khâu đọc tin vội rồi đi xem trong tâm thế đã quyết. Khi bạn đã có giấy tờ và video trước, buổi xem trở thành buổi đối chiếu, không còn là buổi bị thuyết phục.
Đọc tin theo mục đích mua: nuôi thịt, nuôi sinh sản hay vỗ béo
Cùng một tin rao bò, người mua để nuôi thịt, người mua để nuôi sinh sản và người mua để vỗ béo bán nhanh nên đọc những dòng khác nhau. Đọc sai trọng tâm là trả tiền cho dòng mình không cần và bỏ qua dòng mình cần nhất.
Người nuôi thịt mua bê đực hoặc bê lai giống thịt nên đọc kỹ dòng máu lai, tuổi cai sữa và cân nặng hiện tại, vì đó là những thứ quyết định thời gian nuôi tới lúc bán. Dòng “bò mẹ đẻ khéo” không có nhiều ý nghĩa với họ. Người nuôi sinh sản mua bò cái, dê cái thì ngược lại: số lứa đã đẻ, ngày phối, có chửa hay chưa, con của lứa trước ra sao là những dòng đáng tiền nhất, còn cân nặng chỉ là phụ.
Người mua vỗ béo thường mua bò gầy để nuôi vài tháng rồi bán lại. Với họ, dòng quan trọng là tình trạng răng, tuổi và việc con vật gầy vì thiếu ăn hay gầy vì bệnh; phần sau chỉ có thú y khám mới nói được. Trước khi nhắn tin cho người rao, hãy tự viết một dòng: mình mua con này để làm gì. Dòng đó quyết định ba câu hỏi đầu tiên bạn gửi đi.
Câu hỏi thường gặp
Bò chửa mấy tháng thì kiểm được bằng mắt?
Ở những tháng cuối, bụng và bầu vú thay đổi rõ hơn, nhưng vẫn dễ nhầm với bò béo hoặc ăn no. Muốn chắc chắn, nhờ thú y khám. Lời rao “bò chửa” nên được đối chiếu với ngày phối ghi trên phiếu hoặc sổ.
Mua bê lai không có giấy phối giống có sao không?
Không có giấy thì máu lai chỉ là lời người bán, bạn không kiểm được. Nếu mua để nuôi thịt, điều đó có thể chấp nhận được khi giá và ngoại hình phù hợp. Nếu mua để làm giống, thiếu giấy là rủi ro lớn hơn nhiều.
Dê “đã phối” khác dê “đã chửa” thế nào?
Đã phối là đã cho giao phối hoặc phối tinh, chưa biết có đậu thai hay không. Đã chửa là đã đậu thai. Khi đọc tin rao, nếu chỉ ghi đã phối, hãy hỏi ngày phối và đừng trả tiền như con đã chửa.
Mua bò giống ở tỉnh khác có cần giấy gì không?
Vận chuyển gia súc ra khỏi tỉnh thường phải làm thủ tục kiểm dịch theo quy định hiện hành. Hỏi người bán ai lo phần này và hỏi cơ quan chăn nuôi–thú y cấp tỉnh hoặc thú y xã nơi xuất bán để biết thủ tục cụ thể.
Tin rao bò giống ghi “bao đẻ” có đáng tin không?
Lời hứa này chỉ có giá trị khi ghi rõ bao trong bao lâu và không đẻ thì xử lý ra sao: trả lại tiền, đổi con hay giảm giá. Thoả thuận bằng chữ, kèm giấy khám chửa lúc giao, mới có căn cứ.
Có nên mua bò dê giống qua lái thay vì từ hộ nuôi đăng tin?
Cả hai cách đều có người mua. Qua lái thì nhiều lựa chọn hơn nhưng lý lịch từng con thường mờ hơn. Từ hộ nuôi thì hỏi được lịch sử con vật. Dù cách nào, giấy phối giống và tiêm phòng vẫn là thứ nên hỏi.