Mỗi chữ trong tin rao gà vịt giống là một lời hứa có phạm vi, và phạm vi đó thường hẹp hơn người mua nghĩ. “Gà ri lai” là gà lai có máu gà ri, không phải gà ri thuần. “Bao trống mái” chỉ có nghĩa khi tin ghi rõ bao bao nhiêu phần trăm, kiểm lúc nào và bù bằng gì. “Đã chủng” chỉ đáng tin khi người rao nói được chủng loại gì, ngày nào, ai làm và có ghi lại hay không.
Cách đọc nhanh nhất là tách tin rao thành ba lớp chữ: chữ nói về giống, chữ nói về tuổi và cỡ, chữ nói về cam kết. Lớp nào mơ hồ thì đó là chỗ phải hỏi lại bằng tin nhắn trước khi đặt. Phần dưới giải nghĩa các chữ hay gặp nhất, chỉ ra điều tin chưa nói và đưa sẵn câu hỏi lại cho từng chữ.
Ba lớp chữ trong một tin rao gà vịt
Một tin rao gà vịt giống điển hình dài chừng năm bảy dòng, nhưng thông tin thật nằm ở ba loại chữ. Loại thứ nhất mô tả giống: gà ta, gà ri lai, gà lông màu, gà thả vườn, vịt siêu thịt, ngan Pháp. Loại thứ hai mô tả tuổi và cỡ: gà một ngày tuổi, gà úm 15 ngày, gà hậu bị, vịt 20 ngày. Loại thứ ba là cam kết: bao trống mái, bao sống, đã chủng, có sổ, giao tận nơi.
Ba lớp này có độ tin cậy khác nhau. Chữ về tuổi là thứ dễ kiểm nhất, vì gà một ngày tuổi và gà mười lăm ngày trông khác hẳn nhau, người mua nhìn là biết. Chữ về giống khó kiểm hơn nhiều, nhất là ở gà con lông vàng, lúc mới nở nhiều dòng lai trông gần như giống nhau, phải vài tuần sau màu lông và dáng mới tách ra. Chữ về cam kết thì gần như không kiểm được bằng mắt, nó chỉ có giá trị khi được viết ra thành điều kiện rõ ràng.
Vì vậy thứ tự đọc nên ngược với thứ tự người rao viết. Người rao hay đặt giống và lời khen lên đầu, còn điều kiện để cuối hoặc không ghi. Người mua nên đọc phần cam kết trước, xem nó có điều kiện cụ thể hay chỉ là chữ trang trí, rồi mới quay lại phần giống và cỡ. Một tin ghi “gà ri lai chuẩn, bao khoẻ” mà không có dòng nào về điều kiện thì phần “chuẩn” và “bao khoẻ” chưa có giá trị gì để dựa vào khi có chuyện.
Bảng giải nghĩa các chữ hay gặp về giống và tuổi
Bảng dưới gom những chữ xuất hiện nhiều nhất trong tin rao gà vịt giống. Cột cuối là câu nên nhắn lại; câu trả lời bằng chữ trong tin nhắn chính là thứ bạn giữ làm căn cứ sau này.
| Chữ trong tin | Người rao thường muốn nói | Điều tin chưa nói | Câu nên hỏi lại |
|---|---|---|---|
| Gà ri lai | Gà lai có máu gà ri, lông màu, thịt chắc | Lai với dòng nào, tỉ lệ máu ri bao nhiêu, đời thứ mấy | Bố mẹ của lứa này là gà gì? Lai mấy đời rồi? |
| Gà ta, gà ta lai | Gà nuôi thả, chân vàng, da vàng | “Gà ta” không phải tên một giống cụ thể, mỗi vùng hiểu một kiểu | Gà trưởng thành nặng chừng bao nhiêu, nuôi bao lâu thì bán được? |
| Gà thả vườn, gà lông màu | Gà lai nuôi thịt, lớn nhanh hơn gà ta | Đây là cách nuôi hoặc nhóm màu lông, không phải tên giống | Gà này là dòng gì, trại nào ấp? |
| Gà một ngày tuổi | Gà vừa nở, chưa ăn uống ở trại | Nở hôm nay hay hôm qua, đã qua bao nhiêu giờ trên đường | Gà nở giờ nào, xe đi giờ nào? |
| Gà úm sẵn, gà 15 ngày | Đã qua giai đoạn úm khó nhất | Úm ở đâu, đã làm gì trong thời gian úm, có hao nhiều không | Đàn úm bao nhiêu con, đã chết bao nhiêu? |
| Gà hậu bị, gà sắp đẻ | Gà mái lớn, sắp vào đẻ | Bao nhiêu tuần tuổi, đã đẻ quả nào chưa, là gà đẻ chuyên trứng hay kiêm dụng | Gà được bao nhiêu tuần? Có giấy ghi ngày nở không? |
| Vịt chạy đồng | Vịt quen đi đồng kiếm ăn | Giống gì, đã thả đồng thật hay chỉ nuôi nhốt | Vịt đã ra đồng bao lâu rồi? |
| Vịt siêu thịt, ngan Pháp | Dòng nuôi thịt lớn nhanh | Đây là tên gọi chợ, nhiều dòng khác nhau cùng mang tên này | Con giống lấy từ trại bố mẹ nào? Có phiếu xuất không? |
Điểm chung của cả bảng: những chữ quen tai nhất lại là những chữ có phạm vi rộng nhất. “Gà ta” ở miền Bắc và miền Tây có thể là hai con gà rất khác nhau. Câu hỏi lại không nhằm bắt bẻ người rao mà để hai bên hiểu cùng một nghĩa trước khi tiền chuyển đi.
“Bao trống mái”, “trống mái lẫn”, “toàn mái”: đọc lời bảo đảm về giới tính
“Trống mái lẫn” là cách bán mặc định. Phần lớn gà vịt lông màu một ngày tuổi được bán theo kiểu không chọn trống mái, tỉ lệ thường xấp xỉ một nửa mỗi bên nhưng không ai cam kết con số. Tin không ghi gì về trống mái thì nên hiểu là trống mái lẫn.
“Toàn mái” hoặc “gà mái” ở gà con cần biết cách phân. Ở một số dòng gà, trại phân trống mái lúc mới nở bằng cách soi lỗ huyệt hoặc xem cánh lông, độ chính xác phụ thuộc tay nghề và dòng gà, không dòng nào đạt tuyệt đối. Người rao nói “toàn mái” mà không nói phân bằng cách nào thì nên hỏi.
“Bao trống mái” phải có con số và thời điểm kiểm. Một lời bảo đảm dùng được có ba phần: bao bao nhiêu phần trăm, kiểm vào tuần tuổi nào khi trống mái đã nhìn ra được, và phần sai thì bù bằng con hay trả tiền. Thiếu một trong ba, lời bao chỉ là chữ.
Ai chịu phần con chết trước lúc kiểm. Nếu bao trống mái tính ở tuần thứ sáu mà đàn đã hao một phần trước đó, hai bên dễ cãi nhau về cách tính tỉ lệ. Nên thống nhất từ đầu: tỉ lệ tính trên số con còn sống lúc kiểm hay trên số con đã giao.
Gà hậu bị thì chuyện trống mái dễ hơn. Gà đã lớn, mào và lông đuôi nói lên giới tính khá rõ, nên lời “toàn mái” ở gà hậu bị kiểm được ngay lúc nhận. Lúc đó cái cần hỏi lại là tuần tuổi và loại gà, không còn là giới tính.
“Đã chủng”, “đã làm vắc xin”, “có sổ”: đọc dòng phòng bệnh
Dòng phòng bệnh trong tin rao gà vịt thường ngắn: “đã chủng”, “đã nhỏ mắt”, “đã làm đủ vắc xin ở trại”. Người mua không cần biết lịch phòng bệnh chi tiết để đọc dòng này, nhưng cần biết một dòng như thế phải trả lời được bốn ý: đã làm loại gì, ngày nào, ai làm, có ghi lại ở đâu. Gà một ngày tuổi từ trại ấp thường đã được làm một số loại ngay tại trại; gà úm sẵn ở hộ nuôi thì phụ thuộc người úm có làm hay không.
Câu hỏi lại nên viết sao cho người rao trả lời bằng chữ: “Lứa này đã làm những loại nào, ngày nào, anh chị gửi giúp ảnh trang ghi chép hoặc phiếu của trại.” Nếu người rao trả lời bằng tên loại và ngày cụ thể, đó là dấu hiệu tốt. Nếu câu trả lời là “làm đủ hết rồi, yên tâm”, bạn nên coi như chưa có thông tin và tự hỏi thú y địa phương xem đàn mới về cần làm gì tiếp.
Một điều cần tỉnh táo: dòng “đã chủng” không biến gà thành miễn nhiễm. Hiệu quả phòng bệnh còn tuỳ việc bảo quản, cách làm và điều kiện nuôi sau đó, nên người bán không thể bao trọn chuyện này và người mua cũng đừng hiểu lời rao theo nghĩa đó. Lịch làm tiếp theo cho đàn của bạn là việc nên hỏi cán bộ thú y cấp xã hoặc người làm dịch vụ thú y gần nhà, không nên dựa vào lời khuyên trong tin rao.
“Bao sống”, “bao khoẻ”, “hàng đẹp”: những chữ không đo được
Nhóm chữ này xuất hiện trong hầu hết tin rao và là nguồn cãi nhau nhiều nhất sau khi giao. Mỗi chữ dưới đây cần được đổi thành một điều kiện có số trước khi bạn đặt:
- “Bao sống”: bao bao lâu tính từ lúc nào (lúc nhận hay lúc xe xuất phát), bao bao nhiêu phần trăm, con chết được đổi hay trả tiền, cần bằng chứng gì để được tính.
- “Bao khoẻ”: không đo được. Nên đổi thành câu hỏi về tình trạng đàn mẹ, tình trạng lứa ấp và quy định đổi trả khi con giống có biểu hiện bất thường trong vài ngày đầu.
- “Hàng đẹp”, “hàng loại một”: hỏi loại một khác loại hai ở điểm nào, trại có lọc con yếu ra không, con bị loại đi đâu.
- “Giao tận nơi”: giao bằng gì, ai trả phí, con chết trên đường tính cho ai, giao tới đầu ngõ hay tới chuồng.
- “Có bảo hành”: bảo hành nghĩa là gì với hàng sống. Hầu như chỉ có nghĩa là đổi bù con chết trong vài ngày đầu, cần ghi rõ số ngày.
- “Giá tốt nhất khu vực”: không mang thông tin. Bỏ qua khi đọc, chỉ đọc những dòng có thể kiểm lại được.
Nếu người rao trả lời rõ từng ý bằng tin nhắn, bạn đã có một bản thoả thuận thô. Nếu người rao né, kiểu “cứ lấy về đi, có gì tính sau”, đó là thông tin quan trọng hơn mọi chữ khen trong tin.
Số lượng và lứa: “còn 300 con”, “nở thứ Năm”, “nhận đặt”
Tin rao gà vịt giống thường ghi số lượng theo một trong ba kiểu, và mỗi kiểu có nghĩa khác nhau. “Còn 300 con” nghĩa là đàn đã có sẵn, thường là gà úm hoặc gà một ngày tuổi vừa nở; con số này giảm nhanh trong ngày nên khi bạn hỏi có thể đã khác. “Lứa nở thứ Năm” nghĩa là trứng đang trong máy ấp, số con thật chỉ biết khi nở, có thể thấp hơn dự kiến nếu tỉ lệ nở kém. “Nhận đặt” nghĩa là trứng có khi còn chưa vào máy.
Với hai kiểu sau, điều bạn đang mua thật ra là một suất trong lứa tương lai. Bạn cần hỏi: nếu lứa nở ít hơn số đặt thì ai được ưu tiên, phần thiếu xử lý ra sao, có được lùi sang lứa sau không. Những chi tiết này thuộc về khâu đặt cọc, nhưng ngay từ lúc đọc tin, bạn đã nên nhận ra mình đang mua hàng có sẵn hay hàng chưa có.
Một chữ nhỏ nữa đáng để ý là “số lượng lớn có giá riêng”. Câu này cho biết người rao có bán theo lô, nhưng chưa cho biết lô từ bao nhiêu con và giá riêng tính thế nào. Với gà con, một lô nhỏ chỉ vài chục con có khi được bán từ đàn mẹ của chính hộ nuôi, còn lô vài nghìn con thường đi từ trại ấp. Hai nguồn này khác nhau về độ đồng đều của đàn, về giấy tờ đi kèm và về khả năng giao đúng ngày, nên câu hỏi “lô mình mua lấy từ đâu” đáng hỏi hơn câu hỏi giá.
Đọc một tin rao mẫu từ đầu tới cuối
Thử áp dụng vào một tin rao mẫu (ví dụ giả định): “Gà ri lai chuẩn, nở thứ Năm, bao trống mái, đã chủng ở trại, bao sống, giao tận nơi các tỉnh lân cận, số lượng lớn có giá riêng.” Đọc theo các bước:
- Gạch chân lớp cam kết: “bao trống mái”, “đã chủng”, “bao sống”, “giao tận nơi”. Không cái nào có con số hay điều kiện.
- Xác định loại hàng: “nở thứ Năm” cho biết đây là hàng chưa có, bạn đang đặt suất trong một lứa ấp.
- Xác định lớp giống: “gà ri lai chuẩn” chưa nói lai với dòng nào. Chữ “chuẩn” không mang thông tin.
- Soạn tin nhắn hỏi lại, mỗi ý một dòng: bố mẹ lứa này là gà gì; bao trống mái bao nhiêu phần trăm, kiểm tuần thứ mấy, sai thì bù gì; đã làm loại nào, ngày nào; bao sống mấy ngày tính từ lúc nào; giao bằng gì, phí ai trả.
- Đọc câu trả lời: chữ cụ thể có số là tín hiệu tốt; câu trả lời chung chung hoặc gọi điện thay vì nhắn chữ là tín hiệu nên chậm lại.
- Lưu cả tin rao gốc lẫn câu trả lời, ghi ngày giờ. Nếu người rao sửa tin sau này, bản bạn lưu vẫn là căn cứ.
Mất chừng mười lăm phút cho một tin, nhưng đổi lại bạn biết chính xác mình đang mua gì. Nếu so nhiều tin cùng lúc, cùng một bộ câu hỏi giúp bạn đặt các câu trả lời cạnh nhau mà so.
Câu hỏi thường gặp
Gà ri lai và gà ri thuần khác nhau thế nào khi mua giống?
Gà ri thuần nhỏ con, lớn chậm, thịt chắc; gà ri lai thường được lai với dòng gà lông màu lớn nhanh hơn để rút ngắn thời gian nuôi. Khi mua giống, điều quan trọng là người rao nói được lai với dòng nào để bạn tính được thời gian nuôi và trọng lượng xuất, không phải tên gọi.
Có thể tự phân biệt gà con trống mái để kiểm lời bao trống mái không?
Với nhiều dòng gà lông màu, lúc một ngày tuổi rất khó tự phân biệt, ngay cả người có kinh nghiệm cũng sai. Cách thực tế là thoả thuận kiểm ở tuần tuổi mà mào và dáng đã lộ rõ, ghi lại tuần đó trong tin nhắn trước khi đặt.
Tin rao ghi “giá chưa gồm vắc xin” nghĩa là gì?
Thường có nghĩa là gà chưa được làm một số loại tại trại, hoặc người bán tính riêng phần này. Hỏi rõ loại nào đã làm và loại nào chưa, rồi hỏi thú y địa phương để biết đàn mới về cần làm gì tiếp, không nên đoán theo lời rao.
Tin rao gà vịt không ghi tỉnh có nên đặt không?
Nên hỏi trước khi đặt. Khoảng cách quyết định thời gian gà vịt con nằm trên xe, chi phí giao và việc có cần giấy kiểm dịch khi đi ra ngoài tỉnh hay không. Người bán đàng hoàng không ngại nói nơi xuất hàng.
Vì sao cùng chữ “gà một ngày tuổi” mà gà về trông khác nhau?
Vì gà có thể nở cách nhau gần một ngày trong cùng mẻ, lại qua quãng đường dài ngắn khác nhau. Gà nằm xe lâu trông mệt hơn dù cùng tuổi. Hỏi giờ nở và giờ xuất phát giúp bạn hiểu tình trạng gà lúc nhận.
Có nên tin tin rao ghi “giống thuần chủng” cho gà vịt không?
Chữ này rất hay bị dùng rộng. Với giống thuần thật, người bán thường nói được nguồn đàn bố mẹ và có giấy tờ của cơ sở nhân giống. Nếu chỉ có chữ trong tin mà không có nguồn, hãy coi đó là gà lai cho tới khi có căn cứ khác.