Hộ nuôi có máy ấp nhỏ hoặc vài gà mái ấp thường có gà vịt con dư theo từng mẻ. Rao bán đúng cách là đăng trước ngày nở vài ngày với số dự kiến là một khoảng, ghi rõ trống mái lẫn, hẹn khách nhận trong vòng một hai ngày sau khi nở, và sửa tin ngay khi biết số nở thật. Làm vậy giúp gà con không phải nằm chờ lâu trong máy, khách biết chính xác mình nhận gì, và bạn không phải từ chối người đã hẹn.
Bài này viết cho người bán quy mô hộ: vài chục tới vài trăm con mỗi mẻ, gà ta, gà ri lai, gà lông màu, vịt, ngan. Phần kỹ thuật ấp không bàn ở đây; trọng tâm là chuyện rao bán: thời điểm, câu chữ, giữ chỗ, giao nhận và những tình huống thường gặp khi mẻ nở không như dự tính.
Khi nào đăng tin: tính lùi từ ngày nở
Gà con mới nở còn nhờ được phần lòng đỏ trong bụng một thời gian ngắn, nên trong khoảng một hai ngày đầu có thể chưa cần ăn uống ngay. Đây là lý do gà con một ngày tuổi được chở đi xa. Nhưng với hộ nuôi bán lẻ, để gà nằm trong máy hay trong thùng chờ khách nhiều ngày là bất lợi cho cả gà lẫn người mua. Vì vậy tin rao nên đăng trước ngày nở, để khi gà nở là có khách nhận.
Trứng gà thường ấp khoảng ba tuần, trứng vịt dài hơn, trứng ngan còn dài hơn nữa. Bạn biết ngày vào máy nên tính được ngày nở dự kiến. Cách làm thực tế: đăng tin khoảng năm bảy ngày trước ngày nở, sau lần soi trứng gần nhất khi đã loại trứng không phôi. Lúc đó bạn đã có con số trứng có phôi, đủ cơ sở để ước số nở.
Nếu đăng quá sớm, ngay khi vừa vào máy, bạn chưa biết bao nhiêu trứng có phôi, số dự kiến dễ sai lệch nhiều và khách phải chờ lâu. Nếu đăng quá muộn, sau khi gà đã nở, gà phải chờ khách. Khoảng năm bảy ngày trước nở là điểm cân bằng cho phần lớn hộ nuôi. Với khách quen, có thể nhắn báo sớm hơn để họ xếp lịch chuồng úm.
Viết số dự kiến nở sao cho không hứa quá
Ghi một khoảng, không ghi một con số. Ví dụ giả định: máy có 300 trứng, soi lần gần nhất còn 250 trứng có phôi, mẻ trước tỉ lệ nở trên trứng có phôi khoảng tám phần mười. Ghi “dự kiến nở khoảng 180–210 con” trung thực hơn “có 200 con”.
Nhận đặt không quá phần chắc chắn. Nếu dự kiến 180–210 con, chỉ nhận đặt khoảng 150–170 con. Phần chênh là đệm cho mẻ nở kém, cho con yếu phải loại.
Nói rõ thứ tự ưu tiên khi thiếu. Ghi trong tin hoặc nói khi nhận đặt: nếu nở thiếu, ưu tiên ai đặt trước, người sau được lùi sang mẻ kế tiếp. Khách biết luật từ đầu thì ít trách.
Báo ngay khi biết số nở thật. Gà nở xong, đếm ngay và nhắn khách đã hẹn. Báo thiếu sớm vài giờ giúp khách kịp tìm nguồn khác, báo trễ một ngày là họ đã chuẩn bị chuồng úm vô ích.
Con yếu, dị tật không tính vào số bán. Gà nở chậm, chân khoèo, rốn chưa khép thì để riêng, không đưa vào lô của khách. Đó là phần hao tự nhiên của mẻ ấp.
Trống mái lẫn: nói thẳng ngay trong tin
Gà ta, gà ri lai, gà lông màu và vịt, ngan con lúc một ngày tuổi rất khó phân trống mái bằng mắt. Ngay cả người có kinh nghiệm cũng chỉ đoán đúng một phần. Hộ nuôi tự ấp gần như luôn bán theo kiểu trống mái lẫn, tỉ lệ thường xấp xỉ một nửa mỗi bên nhưng có mẻ lệch. Điều này cần ghi thẳng trong tin, không để khách tự hiểu.
Khách mua gà để nuôi đẻ thường muốn toàn mái; khách nuôi thịt không quan tâm lắm. Nếu không ghi rõ, khách nuôi đẻ có thể mua về rồi thấy một nửa là trống, quay lại trách bạn. Một dòng “trống mái lẫn, không chọn được, không bao tỉ lệ” giúp loại ngay những khách cần toàn mái, hoặc để họ tính trước phần trống sẽ nuôi thịt hay bán lại.
Đừng hứa phân trống mái nếu bạn không chắc tay. Có người dựa vào dáng, tốc độ mọc lông cánh hoặc mẹo dân gian để chọn “toàn mái”; độ chính xác của những cách này không ổn định và phụ thuộc dòng gà. Hứa toàn mái rồi sai là tự đưa mình vào tranh chấp. Nếu khách cần gà mái, gợi ý họ mua gà hậu bị đã lộ rõ trống mái, hoặc tìm trại có dòng gà và cách phân trống mái đáng tin.
Một cách làm được nhiều hộ dùng là bán hai loại hàng: gà con một ngày tuổi trống mái lẫn cho người nuôi thịt, và giữ lại một phần tự úm tới khi trống mái lộ rõ để bán gà mái giò cho người nuôi đẻ. Hai loại hàng ghi thành hai dòng riêng trong tin, mỗi dòng một tuổi, một điều kiện. Khách cần mái sẽ chờ thêm vài tuần thay vì mua gà con rồi thất vọng; bạn cũng bán được phần gà trống cho người nuôi thịt mà không ai thấy bị lừa.
Giữ chỗ cho khách: nhẹ nhàng nhưng rõ ràng
Với mẻ gà nở trong vài ngày tới, việc giữ chỗ cần đơn giản nhưng có quy tắc. Những điều nên nói ngay khi khách đặt:
- Ngày nở dự kiến và ngày, giờ khách nên đến nhận; gà nên được nhận trong vòng một hai ngày sau khi nở.
- Số con giữ cho khách nằm trong phần đã chắc chắn, và thứ tự ưu tiên nếu nở thiếu.
- Có cần cọc không. Với khách gần, mua ít, nhiều hộ không lấy cọc; với khách ở xa hoặc lô lớn, có thể lấy một phần nhỏ để giữ chỗ. Chi tiết về cọc có bài riêng ở mục đặt cọc.
- Nếu khách không đến đúng hẹn thì sau bao lâu bạn bán cho người khác.
- Gà nhận rồi thì khách tự úm; bạn có thể dặn vài điều cơ bản nhưng không chịu trách nhiệm về việc úm.
- Cách liên lạc ngày nở: bạn nhắn khi gà bắt đầu nở và khi đã đếm xong.
Nói một lần rõ ràng, nhắn lại bằng tin nhắn để khách lưu. Phần lớn rắc rối khi bán gà con tự ấp không đến từ khách xấu, mà từ hai bên hiểu khác nhau về ngày nhận và số con.
Các tình huống ngày nở và cách xử lý
Mẻ ấp nào cũng có thể khác dự tính. Chuẩn bị trước cách xử lý giúp bạn trả lời khách nhanh và nhất quán:
| Tình huống | Cách xử lý gợi ý | Nói với khách thế nào |
|---|---|---|
| Nở ít hơn số đã nhận đặt | Chia theo thứ tự đặt; người sau lùi mẻ sau hoặc nhận ít hơn | Báo sớm, nói rõ số được nhận và phương án |
| Nở trễ một ngày | Chờ thêm, không mở máy sớm | Báo khách lùi lịch, xin lỗi vì trễ |
| Nhiều con yếu trong mẻ | Loại ra, không bán con yếu | Báo thật số con đạt, không bù bằng con yếu |
| Khách không đến nhận | Giữ đến giờ đã hẹn rồi bán cho người khác | Nhắn trước giờ hết hạn giữ chỗ |
| Nở dư so với số đặt | Đăng tin bổ sung hoặc báo khách quen | Sửa tin: còn bao nhiêu, nhận trong ngày |
| Khách đến muốn chọn từng con | Cho chọn nếu lô đủ đều; hoặc bán theo lượt bốc | Nói luật trước khi khách bắt đầu chọn |
Mẻ ấp có tỉ lệ nở thấp bất thường có thể do nhiều nguyên nhân từ trứng, máy tới đàn bố mẹ. Đó là việc bạn tự tìm hiểu hoặc hỏi người có chuyên môn; với khách, chỉ cần báo đúng số con đạt và phương án, không cần giải thích kỹ thuật.
Giao gà vịt con cho khách: những điều nên làm ở phía người bán
Phần lớn hộ nuôi bán gà con cho khách đến tận nhà nhận. Chuẩn bị sẵn thùng giấy hoặc giỏ có lỗ thông khí, lót giấy hoặc trấu, chia số con vừa phải mỗi thùng để gà không đè nhau. Đếm trước mặt khách, cho khách xem từng nhóm, rồi mới đóng thùng. Đếm xong nhắn khách một dòng xác nhận số con và giờ nhận; một tin nhắn như vậy tránh được chuyện về nhà đếm lại rồi báo thiếu.
Dặn khách đường về: không để thùng gà ngoài nắng, ngoài mưa, không bịt kín, không đặt cạnh ống xả xe máy. Đây không phải trách nhiệm của bạn sau khi giao, nhưng một câu dặn giúp gà về tới nơi khoẻ hơn, và khách nhớ người bán chu đáo.
Nếu nhận giao tận nơi trong xã, ghi rõ trong tin từ bao nhiêu con thì giao, giao trong giờ nào. Khi tự chở, bạn chịu trách nhiệm về gà trên đường cho tới khi khách nhận; khi khách tự chở, trách nhiệm chuyển sang khách từ lúc gà rời nhà bạn. Nói rõ điều này giúp hai bên không phải tranh cãi về con chết dọc đường. Các phương thức giao xa, gửi xe và cách chia rủi ro có bài riêng ở mục giao nhận.
Viết tin cho từng kiểu khách mua gà vịt con
Khách mua gà vịt con tự ấp của hộ nuôi thường thuộc ba kiểu, và mỗi kiểu đọc tin với một câu hỏi khác nhau. Biết điều đó giúp bạn sắp xếp tin sao cho câu trả lời họ cần nằm ngay ở dòng đầu, thay vì phải nhắn hỏi.
Kiểu thứ nhất là người nuôi thịt quy mô nhỏ, mua vài chục tới vài trăm con để nuôi bán. Họ quan tâm giống gì, lớn nhanh hay chậm, số lượng có đủ không, ngày nhận có đúng không. Với họ, dòng giống và dòng số lượng cần rõ nhất. Kiểu thứ hai là người nuôi lấy trứng ăn trong nhà, mua ít, muốn gà mái. Với họ, dòng trống mái lẫn phải nằm ngay đầu tin, để họ biết mua gà con một ngày tuổi sẽ có cả trống, hoặc chuyển sang hỏi gà hậu bị.
Kiểu thứ ba là người có gà mẹ muốn cho nuôi thêm con, hoặc mua vài con về thả vườn. Họ mua rất ít, thường đến tận nơi, hỏi nhiều về cách chăm. Với họ, dòng nơi xem và dòng giao nhận quan trọng nhất. Bạn không cần viết ba tin khác nhau; chỉ cần đảm bảo tin có đủ ba dòng đó, mỗi dòng một câu rõ, và trả lời tin nhắn theo đúng kiểu khách đang hỏi. Người nuôi thịt không cần nghe giảng cách úm; người mua năm con cho vườn nhà thì có khi cần một lời dặn về giữ ấm.
Câu hỏi thường gặp
Bán gà con tự ấp cho hàng xóm có cần giấy tờ gì không?
Mua bán lẻ trong xã giữa các hộ thường không cần thủ tục đặc biệt. Khi đưa con giống ra khỏi tỉnh hoặc bán số lượng lớn thường xuyên, quy định có thể khác; hỏi thú y xã hoặc cơ quan chăn nuôi–thú y cấp tỉnh để biết quy định hiện hành.
Có nên bán gà con đã úm vài ngày thay vì một ngày tuổi không?
Có thể, nếu bạn có chỗ úm và khách cần gà cứng cáp hơn. Ghi đúng số ngày tuổi, đã úm ở đâu, ăn gì, có hao bao nhiêu trong lúc úm. Gà úm sẵn là hàng khác hẳn gà một ngày tuổi, cần mô tả riêng.
Khách hỏi gà nhà là giống gì mà không chắc thì trả lời sao?
Nói đúng những gì bạn biết: gà mẹ là gà gì, gà trống là gà gì, đã lai mấy đời. Nếu không rõ, nói “gà lai, bố mẹ như trong ảnh”. Đừng gọi tên một giống cụ thể khi bạn không chắc.
Có nên nhận đặt gà con cho mẻ chưa vào máy không?
Có thể nhận ghi tên, nhưng nên báo khách chưa có số chắc chắn cho tới lần soi trứng. Nhận đặt quá sớm với số cụ thể dễ dẫn tới thiếu hàng và mất lòng khách.
Gà con nở dư không ai mua thì làm thế nào?
Đăng tin bổ sung, báo khách quen, mang ra chợ phiên hoặc tự úm nuôi tiếp. Cách bền nhất là lần sau điều chỉnh số trứng vào máy theo nhu cầu thực tế của khách trong vùng.
Vịt, ngan con có gì khác gà con khi rao bán?
Thời gian ấp dài hơn nên tính lùi ngày đăng tin khác đi. Vịt ngan con cũng khó phân trống mái lúc mới nở, nên ghi trống mái lẫn tương tự. Ghi rõ giống vịt hoặc ngan vì khách thường mua theo mục đích nuôi khác nhau.