Nhiều hộ có một hai máy ấp nhỏ hoặc vài mái ấp, mỗi lứa dư vài chục đến vài trăm gà con, vịt con. Chợ phiên sáng là nơi bán quen thuộc nhất, và ở đó có ba cách bán: tự ngồi bán lẻ cho từng người mua, bán nguyên lồng cho lái gà vẫn đi gom ở chợ, hoặc gửi sạp của người bán gà vịt con quen ở chợ để họ bán hộ. Mỗi cách đổi giữa giá, công sức và rủi ro con chết trong ngày.
Bài này đứng ở phía người bán: so ba cách, chuẩn bị gì trước khi chở ra chợ để gà vịt con không yếu đi, nói giá và trả lời khách ra sao, và làm thế nào để người mua phiên trước quay lại phiên sau. Phần kỹ thuật ấp và úm đã có ở các bài chuyên về ấp trứng; ở đây chỉ nói chuyện bán.
Ba cách bán ở chợ phiên
Không có cách nào tốt nhất cho mọi lứa. Nhiều hộ kết hợp: bán lẻ một phần, phần còn lại bán cho lái trước khi tan chợ.
| Cách bán | Ưu điểm | Nhược điểm | Hợp khi |
|---|---|---|---|
| Tự ngồi bán lẻ | Giá theo con thường cao nhất; gặp trực tiếp người mua, xây được khách quen | Mất cả buổi sáng; con không bán hết phải chở về; gà con yếu dần theo giờ | Lứa nhỏ, có người nhà rảnh, có khách quen |
| Bán nguyên lồng cho lái gà | Nhanh, bán hết một lần, về sớm | Giá thấp hơn bán lẻ; lái chọn lọc, chê con nhỏ | Lứa lớn, cần bán gọn, không có thời gian |
| Gửi sạp bán hộ | Không phải ngồi; sạp có khách sẵn | Phải chia phần cho sạp; khó kiểm số con bán được, số con chết | Bán đều đặn mỗi phiên, có quan hệ tin cậy với chủ sạp |
Với gửi sạp, điều quan trọng nhất là thoả thuận cách tính: sạp mua đứt của bạn theo giá cố định rồi tự bán, hay bán hộ rồi chia theo con, và con chết, con không bán được tính sao. Kiểu mua đứt rõ ràng hơn; kiểu bán hộ cần tin cậy và đếm rõ khi giao, khi nhận lại.
Chuẩn bị đêm trước và sáng sớm
Gà vịt con một ngày tuổi còn sống nhờ phần lòng đỏ trong bụng, nhưng rất nhạy với lạnh, nóng và chật. Một buổi chợ có thể làm lứa đẹp thành lứa yếu nếu chở không khéo.
- Tách lứa trước. Con yếu, khoèo chân, hở rốn để lại, không mang ra chợ. Bán một con yếu là mất một người khách.
- Đếm và chia lồng. Mỗi lồng hoặc thùng một số lượng cố định, dễ đếm khi bán nguyên lồng, không quá chật để con dưới không bị đè.
- Lót lồng bằng giấy hoặc rơm sạch, khô. Không dùng bao đã đựng phân bón, thức ăn cũ.
- Che gió, giữ ấm khi chở lúc trời còn tối, nhất là mùa lạnh ở miền Bắc. Mùa nóng ở miền Nam thì ngược lại, tránh để lồng phơi nắng và tránh trùm kín.
- Chở êm. Xe máy chở lồng chồng cao vừa phải, buộc chắc, đi chậm qua đường xấu.
- Mang theo giấy bút hoặc điện thoại để ghi số con bán được, giá, người mua quen.
Nói giá và trả lời người mua lẻ
Người mua gà vịt con ở chợ phần lớn là hộ nuôi nhỏ, mua vài chục con. Câu họ hỏi thường là: gà gì, nở hôm nào, trống mái thế nào, đã tiêm gì chưa, nuôi bao lâu thì đẻ hoặc xuất. Trả lời thật và cụ thể giúp bạn bán được và giữ khách. Đừng nói gà ri lai thành gà ri thuần, đừng nói "toàn mái" khi bạn chưa biết chắc, vì phân biệt trống mái ở gà con một ngày tuổi theo kiểu dân gian không đáng tin với nhiều giống.
Giá nên nói theo con, rõ ràng, và nhất quán trong cả buổi. Có thể có giá khác cho người mua nhiều, nhưng nói ra như một quy tắc, ví dụ mua từ một số lượng nhất định trở lên thì bớt, để người mua ít không thấy bị phân biệt. Hạ giá liên tục theo từng người hỏi làm khách đứng gần thấy bạn không đáng tin.
Nếu người mua hỏi "bao sống không", hãy nói rõ bạn bảo đảm điều gì. Với gà vịt con bán lẻ ở chợ, người bán thường chỉ bảo đảm con khoẻ lúc giao; chuyện con chết sau mấy ngày phụ thuộc rất nhiều vào cách úm của người mua. Nếu bạn muốn hỗ trợ, ví dụ bù vài con nếu chết nhiều trong một hai ngày đầu, nói rõ điều kiện ngay lúc bán.
Bán cho lái gà ở chợ: giữ giá thế nào
Biết lái cần gì. Lái gom gà vịt con để bán tiếp cho các hộ nuôi ở vùng khác hoặc cho người bán dạo. Họ cần lứa đồng đều, đúng loại, số lượng đủ một chuyến. Lứa lẫn nhiều cỡ, nhiều màu lông thì lái trả thấp vì khó bán lại.
Đừng đợi tới cuối chợ mới hỏi lái. Cuối chợ lái biết bạn cần bán gọn, gà con cũng đã mệt. Nếu định bán cho lái phần lớn lứa, hỏi giá từ đầu phiên, khi lứa còn tươi.
Đếm trước mặt nhau. Bán nguyên lồng thì đếm số con mỗi lồng trước mặt lái, ghi lại, tránh chuyện sau đó lái báo thiếu.
Thoả thuận con chết trong lồng. Gà con chết trong lồng lúc giao thì trừ, chết sau khi lái đã nhận thì lái chịu. Nói một câu trước là đủ.
Giữ quan hệ với một hai lái. Một lái quen biết lịch nở của bạn có thể đặt trước, bạn đỡ phải mang ra chợ, gà con đỡ một chặng đường.
Giấy tờ và trách nhiệm của người bán nhỏ
Hộ ấp nở nhỏ bán gà vịt con ở chợ thường không có giấy tờ gì, và người mua cũng ít đòi hỏi. Tuy vậy, có ba điều nên biết. Thứ nhất, việc sản xuất, mua bán con giống, kể cả quy mô nhỏ, có thể thuộc diện phải đáp ứng một số điều kiện hoặc kê khai theo quy định chăn nuôi; mức độ tuỳ quy mô và từng thời kỳ. Hỏi cán bộ chăn nuôi ở xã xem với quy mô của bạn cần gì.
Thứ hai, trứng ấp bạn lấy từ đâu thì gà con mang theo đặc điểm của nguồn đó. Nếu bạn mua trứng của người khác về ấp, hãy biết rõ đàn bố mẹ của họ, vì người mua gà con sẽ hỏi bạn chứ không hỏi họ. Trong mùa có dịch cúm gia cầm ở vùng, hỏi thú y xã về việc mua bán gia cầm, kể cả gà con.
Thứ ba, ghi chép đơn giản: ngày nở, số con, bán cho ai, giá bao nhiêu. Khi có khách quay lại phàn nàn, bạn biết họ mua lứa nào, các khách khác mua cùng lứa có gặp vấn đề không. Đó cũng là cách để biết lứa nào nở đẹp, nguồn trứng nào tốt.
Giữ khách quay lại phiên sau
Ở chợ phiên, khách quen là tài sản lớn nhất của người bán gà vịt con. Những việc nhỏ dưới đây không tốn tiền nhưng giúp khách nhớ bạn.
- Ngồi đúng một chỗ quen mỗi phiên để khách dễ tìm.
- Nói trước lịch nở lứa sau, ghi số lượng khách muốn đặt.
- Dặn ngắn gọn cách úm mấy ngày đầu, không cần dài, chỉ những điều chính như giữ ấm, nước sạch, không chật.
- Khi khách quay lại nói gà con chết nhiều, lắng nghe trước, hỏi họ úm thế nào, rồi mới nói. Nếu lỗi có vẻ từ lứa của bạn, bù vài con lần sau rẻ hơn mất một khách.
- Không bán lứa xấu cho khách quen với giá như lứa đẹp. Nếu lứa kém, nói thật và giảm giá, hoặc không bán.
- Cho khách số liên lạc để hỏi khi cần, nếu bạn thấy thoải mái.
- Giữ một cuốn sổ nhỏ ghi tên khách quen, họ hay mua loại gì, bao nhiêu con, lần trước nuôi ra sao. Lần sau gặp lại, hỏi thăm đúng chuyện của họ, khách sẽ nhớ bạn hơn mọi lời chào hàng.
Tự tính giá một con gà vịt con cho chính mình
Trước khi nói giá với người mua hay với lái, nên biết một con gà con tốn của bạn bao nhiêu. Bảng dưới là các khoản cần cộng; số liệu là của riêng từng hộ, ở đây không có giá thật.
| Khoản | Cách tính | Hay bị quên ở chỗ |
|---|---|---|
| Trứng ấp | Tiền trứng mua hoặc giá trị trứng nhà nếu đem bán, chia cho số con nở | Chia cho số con nở, không chia cho số trứng vào máy |
| Điện, dầu cho máy ấp | Số ngày ấp nhân mức tiêu thụ ước tính của máy | Những lần cúp điện phải chạy máy phát |
| Hao nở | Trứng không phôi, phôi chết, con nở yếu phải loại | Lứa nở kém làm giá thành mỗi con tăng vọt |
| Công và thời gian | Đảo trứng, soi trứng, bắt con, chở ra chợ | Buổi sáng ngồi chợ cũng là công |
| Chở ra chợ, phí chợ | Xăng xe, phí chỗ ngồi | Lồng, giấy lót hỏng phải thay |
| Con chết, con chở về | Phần không bán được trong phiên | Con chở về rồi chết dần trong mấy ngày sau |
Ví dụ giả định: một lứa vào máy hai trăm trứng, nở một trăm năm mươi con, loại mười con yếu. Toàn bộ chi phí chia cho một trăm bốn mươi con bán được, không phải cho hai trăm trứng. Nhiều hộ quên bước này và tưởng mình lãi hơn thực tế. Khi đã biết giá thành một con, bạn biết mức giá lái trả có còn lời không, và mức thấp nhất mình chấp nhận khi cuối chợ.
Khi nào nên thôi mang ra chợ
Nếu sau vài tháng bạn thấy mỗi phiên phải chở về một phần lớn lứa, gà con chết dần trên đường đi về, giá bán lẻ chỉ nhỉnh hơn giá lái một chút mà mất cả buổi sáng, thì có lẽ cách bán cho lái hoặc nhận đặt trước hợp hơn với bạn. Tính thử theo ví dụ giả định: một lứa một trăm con, bán lẻ được bảy mươi con với giá cao hơn giá lái một khoản nhỏ mỗi con, ba mươi con còn lại chở về và có vài con chết. So với bán cả trăm con cho lái ngay đầu phiên, phần chênh có khi không bù được công một buổi sáng và số con hao.
Ngược lại, nếu bạn có khách quen ổn định, lứa đẹp, gà vịt con giống rõ ràng, thì bán lẻ ở chợ vẫn là cách giữ giá tốt nhất. Quan trọng là tính bằng số thật của chính bạn, ghi lại qua nhiều phiên, chứ không theo cảm giác hôm nay bán đắt hay rẻ.
Câu hỏi thường gặp
Gà con nở bao lâu thì mang ra chợ bán là hợp?
Phần lớn gà vịt con được bán khi mới nở một hai ngày, lúc còn dựa vào lòng đỏ, chưa cần cho ăn nhiều. Để lâu hơn thì phải úm, cho ăn, tốn công và chi phí, đổi lại con cứng cáp hơn, có người mua chịu trả thêm. Tuỳ khách quen của bạn cần loại nào.
Có nên nói gà con là toàn mái để dễ bán?
Không nên. Với nhiều giống gà, phân biệt trống mái lúc một ngày tuổi bằng mắt thường không đáng tin, trừ những dòng có đặc điểm màu lông hay lông cánh được tạo riêng để phân biệt. Nói sai thì vài tuần sau khách sẽ biết, và bạn mất khách.
Gửi sạp bán hộ thì chia tiền thế nào cho công bằng?
Có hai kiểu phổ biến: sạp mua đứt theo giá thoả thuận rồi tự bán, hoặc sạp bán hộ và nhận một phần theo mỗi con bán được. Kiểu thứ hai cần đếm kỹ lúc giao và lúc nhận lại con không bán được, kể cả con chết. Thống nhất trước, ghi lại số lượng mỗi phiên.
Mùa có dịch cúm gia cầm có được mang gà con ra chợ bán không?
Tuỳ quy định chống dịch của địa phương ở từng thời điểm; có lúc việc mua bán, vận chuyển gia cầm bị hạn chế. Hỏi cán bộ thú y xã trước khi mang ra chợ. Nếu đàn bố mẹ hoặc gà con có dấu hiệu bất thường, báo thú y, không mang đi bán.
Lái gà trả giá thấp quá thì có nên chở về không?
Tính xem chở về thì gà con còn bán được lúc nào, mất thêm bao nhiêu công úm, bao nhiêu con có thể hao. Nhiều khi bán một phần cho lái, giữ phần đẹp để bán lẻ phiên sau hoặc cho khách đặt là cách cân bằng. Đừng để quyết định đến lúc cuối chợ khi gà con đã mệt.