Hai nơi báo giá cùng một loại con giống mà chênh nhau khá xa thì trước khi kết luận nơi nào hợp lý, hãy tách báo giá ra từng khoản. Rất thường gặp: một nơi báo giá tại trại, chưa gồm chở, bao bì, bơm oxy, tiêm phòng; nơi kia báo giá giao tận nơi đã gồm hết và có bù hao. So hai con số đó với nhau là so hai thứ khác nhau.
Cách làm đúng là quy mọi báo giá về cùng một câu hỏi: để có đủ số con đạt yêu cầu đứng trong chuồng, trong ao nhà mình, tổng cộng phải trả bao nhiêu. Bài này liệt kê các khoản thường ẩn sau một con số báo giá, câu hỏi để bóc từng khoản, và một bảng quy đổi ví dụ giả định để bạn tự áp vào trường hợp của mình.
Vì sao cùng một con giống mà báo giá mỗi nơi một kiểu
Không có quy ước chung nào bắt người bán con giống báo giá theo một mẫu. Trại ấp lớn quen báo giá xuất trại vì khách tự đến lấy hoặc thuê xe riêng. Hộ nuôi bán heo con hay bê lẻ quen báo giá chở tới vì khách ở gần. Người bán cá giống báo theo kg hoặc theo con, có nơi đã tính tiền bao và oxy, có nơi để riêng. Người bán qua mạng hay báo con số thấp nhất có thể để tin rao nổi bật, phần còn lại nói sau.
Không cách nào trong số đó là sai; vấn đề chỉ nằm ở chỗ người mua đem chúng ra so trực tiếp. Một lô gà con giao tận nơi đã gồm vắc xin tiêm tại trại và bù hai con trên trăm con có thể thực chất rẻ hơn lô báo giá thấp hơn nhưng chưa gồm gì. Ngược lại, giá giao tận nơi cũng có thể đội lên vì phí chở tính rộng tay. Chỉ khi tách ra mới thấy.
Điều này đúng với cả người bán. Hộ nuôi rao heo con dư mà báo một con số trọn gói, không nói gồm những gì, sẽ bị khách so với giá xuất trại của trại lớn và bị cho là cao, dù thật ra đã gồm chở và tiêm.
Các khoản thường nằm ẩn sau một con số báo giá
Khi nhận một báo giá, đi lần lượt qua danh sách sau và hỏi người bán từng dòng: đã gồm hay chưa, nếu chưa thì tính thế nào.
- Tiền con giống: theo con, theo kg, theo cặp hay theo lô. Với cá và tôm giống, hỏi cả cách đếm hay cân.
- Tiêm phòng, xử lý trước khi xuất: gà con đã được tiêm hoặc nhỏ vắc xin tại trại chưa, heo con đã tiêm những mũi nào theo sổ. Không cần biết tên thuốc để so giá, chỉ cần biết đã làm hay chưa để biết sau này phải tự lo phần nào cùng thú y.
- Bao bì và oxy: thùng carton có lỗ thở cho gà vịt con, lồng tre, bao nilon bơm oxy cho cá, ếch, lươn. Với cá giống đi xa, phần bao và oxy không nhỏ.
- Phí chở: tính theo chuyến, theo km, theo số thùng, hay gửi xe khách và người mua tự ra bến nhận. Gửi xe thì còn cước của nhà xe.
- Bù hao: số con thêm để bù cho con chết hoặc yếu dọc đường.
- Bao chết sau khi giao: có hay không, bao nhiêu giờ. Đây không phải khoản tiền nhưng là giá trị thật, cần đưa vào phép so.
- Giấy tờ đi kèm: giấy kiểm dịch khi vận chuyển ra ngoài tỉnh do ai làm, ai chịu chi phí. Thủ tục này theo quy định hiện hành của cơ quan thú y; bạn chỉ cần thoả thuận rõ ai lo.
Người bán đàng hoàng trả lời được từng dòng không chút khó chịu. Nơi nào trả lời “cứ lấy đi, tới đâu tính tới đó” thì con số báo giá ban đầu của họ gần như không dùng để so được.
Bảng quy về cùng mặt bằng: ví dụ giả định với 200 con gà con
Ví dụ giả định dưới đây so ba báo giá cho cùng nhu cầu: 200 con gà con một ngày tuổi, cùng loại giống, chở về một xã cách trại vài chục km. Mọi con số chỉ để minh hoạ phép tính, không phản ánh giá ở bất cứ đâu.
| Khoản | Nơi A (giá tại trại) | Nơi B (giao tận nơi) | Nơi C (rao trên mạng) |
|---|---|---|---|
| Giá mỗi con báo ban đầu | 10.000 đ | 11.500 đ | 9.000 đ |
| Vắc xin tại trại | chưa gồm, +500 đ/con | đã gồm | không làm |
| Thùng, bao bì | +30.000 đ cho cả lô | đã gồm | +60.000 đ |
| Chở | tự thuê, ví dụ 150.000 đ | đã gồm | gửi xe, ví dụ 120.000 đ |
| Bù hao | 2 con/100 con | 2 con/100 con | không |
| Bao chết | 24 giờ | 48 giờ | không |
| Tổng phải trả cho 200 con | 2.280.000 đ | 2.300.000 đ | 1.980.000 đ |
| Số con nhận (tính cả bù) | 204 | 204 | 200 |
Nhìn tổng thì nơi C thấp nhất. Nhưng nơi C không vắc xin tại trại, không bù hao, không bao chết; nếu tuần đầu hao năm con (ví dụ giả định) thì không ai đền, và phần vắc xin bạn phải tự lo sau. Nơi A và B gần như ngang nhau về tiền, nhưng B bao chết dài hơn và bạn không phải tự đi chở. Bảng này không nói nơi nào “nên chọn”; nó chỉ bắt các con số nói cùng một thứ tiếng.
Giá tại trại có lợi khi nào, giao tận nơi có lợi khi nào
Giá tại trại có lợi khi bạn ở gần, có phương tiện phù hợp và biết giữ con giống trên đường: thùng thoáng, không phơi nắng, không để chung với hàng hoá có mùi, chở vào giờ mát. Bạn cũng được tận mắt xem lứa, tự chọn hoặc loại con ngay tại chỗ. Đổi lại, từ lúc con lên xe của bạn, rủi ro đường đi là của bạn, kể cả khi thoả thuận có bao chết, vì người bán sẽ hỏi con chết do đường đi hay do giống.
Giao tận nơi có lợi khi đường xa, khi số lượng lớn, khi con giống nhạy cảm như cá bột, tôm post, vịt con trong mùa nắng gắt. Người bán quen đường, quen cách xếp thùng, và rủi ro trên đường thường thuộc về họ đến lúc giao. Nhưng bạn mất quyền chọn tận tay; vì vậy càng cần thoả thuận cách kiểm khi xe tới và ai chịu con chết trước lúc ký nhận. Phần trách nhiệm từng kiểu giao có danh mục riêng về giao nhận; ở đây chỉ cần nhớ rằng khác biệt về giá giữa hai kiểu thường chính là giá của rủi ro đường đi.
Một mẹo đơn giản để so: hỏi cùng một nơi cả hai giá. Phần chênh giữa giá giao tận nơi và giá tại trại của chính họ cho biết họ định giá việc chở và rủi ro đường đi bao nhiêu, rồi bạn tự so với chi phí tự chở của mình.
Các câu hỏi gửi cho người bán để có báo giá so được
Gửi cùng một tin nhắn cho mọi nơi bạn đang hỏi. Câu hỏi giống nhau thì câu trả lời mới so được với nhau.
- Loài, giống, tuổi hoặc cỡ cụ thể bạn cần, số lượng, ngày muốn nhận, nơi nhận (ghi tên xã, tỉnh).
- Giá mỗi con hoặc mỗi kg tại trại là bao nhiêu?
- Nếu giao tận nơi thì tổng tiền là bao nhiêu, đã gồm những gì?
- Đã tiêm phòng hoặc xử lý gì trước khi xuất, có sổ hay phiếu ghi lại không?
- Có bù hao không, bao nhiêu con trên trăm con?
- Có bao chết sau khi giao không, bao nhiêu giờ, đền bằng gì?
- Ai lo giấy tờ vận chuyển nếu cần, chi phí ai chịu?
- Trả tiền thế nào: cọc trước bao nhiêu, phần còn lại lúc nào?
Ghi câu trả lời của từng nơi vào một tờ giấy chia cột như bảng ở trên. Chỉ mất mười phút nhưng tránh được việc chọn theo con số đầu tiên nghe được.
Lô lớn và lô lẻ: vì sao giá mỗi con không giống nhau
Cùng một nơi bán, báo giá cho năm mươi con và cho năm trăm con thường khác nhau, và khác theo cả hai chiều. Lý do nằm ở các chi phí cố định cho mỗi chuyến: một lần bắt, một lần đếm, một chuyến xe, một bộ giấy tờ vận chuyển nếu đi ngoài tỉnh. Mua ít thì những khoản đó chia cho ít con nên giá mỗi con cao hơn; mua nhiều thì chia mỏng ra.
Ví dụ giả định: một chuyến chở tốn 300.000 đồng. Chia cho 50 con là 6.000 đồng mỗi con, chia cho 500 con chỉ còn 600 đồng. Vì vậy, khi so báo giá giao tận nơi, phải so ở đúng số lượng bạn mua; giá mỗi con của lô lớn mà người khác khoe trong xóm không áp được cho lô nhỏ của bạn.
Chiều ngược lại cũng có: khi lứa trong trại ít, người bán ưu tiên khách mua cả lô và có khi báo giá lẻ cao hơn để giữ hàng cho khách lớn. Với cá giống, tôm giống thì số lượng còn quyết định mật độ trong bao, số bao, và có khi cả việc trại có chịu chở hay không.
Từ đây có một hệ quả thực tế: mấy hộ gần nhau gom lại mua một chuyến thường được giá mỗi con tốt hơn, chủ yếu nhờ chia chi phí cố định. Cách chia tiền, chia con khi mua chung có những điểm cần thoả thuận riêng; điều cần nhớ ở đây là khi so báo giá, đặt cùng số lượng cho mọi nơi.
Góc người bán: báo giá sao cho khách không hiểu nhầm
Nếu bạn là hộ nuôi hay trại nhỏ, cách báo giá rõ ràng nhất là báo hai con số: giá tại chuồng và giá giao tới xã của khách, kèm một dòng liệt kê đã gồm gì. Khách đọc là hiểu ngay, không phải hỏi đi hỏi lại, và không đem giá trọn gói của bạn đi so với giá xuất trại của nơi khác.
Đừng báo một con số thấp rồi cộng dần các khoản lúc giao. Khách có thể vẫn nhận hàng vì đã lỡ đặt, nhưng lần sau họ không quay lại, và chuyện “báo một đằng lấy một nẻo” lan trong xóm nhanh hơn mọi tin rao. Với con giống, khách quay lại theo mùa là nguồn bán ổn định nhất của hộ nhỏ.
Nếu chưa tính được phí chở vì chưa biết xe, hãy nói rõ: “tiền con là chừng này, tiền xe báo sau khi gọi được xe, ước khoảng chừng này”. Một khoảng ước có cơ sở vẫn tốt hơn im lặng.
Cuối cùng, giữ một mẫu tin báo giá cố định để gửi cho mọi khách: loài, tuổi, giá tại chuồng, giá giao theo từng khoảng đường, đã gồm gì, bao chết bao lâu. Gửi cùng một mẫu cho mọi người vừa tiết kiệm thời gian, vừa tránh chuyện khách so tin nhắn với nhau rồi thấy mỗi người được báo một kiểu.
Câu hỏi thường gặp
Người bán nói giá đã gồm hết, có cần hỏi lại từng khoản không?
Có, vì “gồm hết” với mỗi người một nghĩa. Có nơi hiểu là gồm thùng và chở, nhưng không gồm bù hao hay bao chết. Hỏi lại từng dòng không mất lòng ai nếu bạn nói rõ là để so cho đúng, và câu trả lời bằng tin nhắn còn dùng làm căn cứ khi giao.
Gửi con giống theo xe khách thì cước xe tính vào đâu?
Thường người mua trả cước cho nhà xe khi ra bến nhận, nhưng cũng có người bán trả trước rồi cộng vào giá. Cần thoả thuận rõ ai trả, và quan trọng hơn là con chết dọc đường thì ai chịu. Đưa cước xe vào cột tổng chi phí khi so báo giá.
Có nên chọn nơi rẻ nhất sau khi đã quy về cùng mặt bằng?
Khi tổng tiền và điều kiện đã ngang nhau thì chọn nơi rẻ hơn là hợp lý. Nhưng nếu nơi rẻ nhất thiếu bù hao hoặc không bao chết, hãy ước thử số con có thể hao tuần đầu và cộng vào, như cách bài viết đã làm trong bảng ví dụ giả định.
Báo giá theo tin nhắn có giá trị gì nếu sau này người bán đổi giá?
Tin nhắn báo giá kèm lời đồng ý của hai bên là bằng chứng về thoả thuận. Nó giúp hai bên đối chiếu và thường đủ để giải quyết trong thôn xóm. Nếu số tiền lớn và có tranh chấp, nên hỏi người có chuyên môn pháp lý về giá trị của chứng cứ theo quy định hiện hành.
Mua cá giống bao oxy, phần bao và oxy có đáng kể không?
Với số lượng nhỏ đi gần thì không đáng kể. Với cá giống đi xa, phải chia nhiều bao để mật độ mỗi bao vừa phải, phần bao và oxy cộng lại có thể đáng kể. Hỏi người bán dự kiến chia bao nhiêu bao cho số lượng bạn mua.
Hộ nuôi nhỏ có cần báo giá chi tiết như trại không?
Không cần cầu kỳ, nhưng nên có hai con số tại chuồng và giao tận nơi, cùng một dòng nói đã gồm gì. Như vậy khách so với nơi khác cho công bằng, và bạn tránh bị cho là bán cao chỉ vì đã gồm sẵn các khoản người khác tính riêng.