Cá giống trong tin rao thường được ghi theo ba kiểu đơn vị: số con mỗi ký (cá 50 con/kg), chiều dài theo phân (cá cỡ 3–4 phân) hoặc theo bao (một bao chừng bao nhiêu con). Tôm giống ghi theo post, tức số ngày sau khi tôm chuyển sang giai đoạn hậu ấu trùng. Mỗi đơn vị trả lời một câu hỏi khác nhau, và không đơn vị nào tự nói cho bạn biết số con thật bạn sẽ nhận.
Điều quyết định là cách đếm và cách cân lúc giao: cân cả bao có nước hay cân ráo, đếm mẫu bao nhiêu con rồi nhân lên, có cộng thêm phần “bù hao” không. Đọc tin rao cá tôm giống đúng là đổi mọi đơn vị trong tin thành một câu hỏi về cách đếm, rồi xin người rao trả lời bằng chữ.
Cá “50 con/kg” nói gì và không nói gì
Chữ “cá 50 con/kg” nghĩa là trung bình một ký cá có khoảng năm mươi con, tức mỗi con nặng trung bình khoảng hai mươi gam. Con số càng nhỏ thì cá càng lớn. Cách ghi này phổ biến với cá giống cỡ lớn như rô phi, chép, trắm, cá tra, cá lóc đã qua giai đoạn hương. Nó tiện cho người bán vì cân nhanh hơn đếm.
Điều chữ này không nói là độ đồng đều. Một ký có năm mươi con có thể gồm những con gần bằng nhau, cũng có thể gồm vài con to lẫn nhiều con nhỏ. Với cá ăn thịt như cá lóc, đàn lệch cỡ dễ dẫn tới chuyện con lớn ăn con bé, nên độ đồng đều quan trọng không kém con số trung bình. Hỏi lại: “Cá đã lọc cỡ chưa, lọc bằng lưới mắt cỡ nào?”
Chữ này cũng không nói cân thế nào. Cân cá ướt có nước dính nhiều thì một ký thực ra ít cá hơn; cân sau khi để ráo nước một lúc thì sát hơn. Người bán quen nghề thường có cách cân của họ, chẳng hạn vợt cá để ráo vài giây rồi mới đổ lên cân. Bạn không cần tranh cãi phương pháp, chỉ cần thống nhất trước và xin được xem lúc cân. Một phép kiểm đơn giản khi nhận: lấy ngẫu nhiên một vợt, đếm số con trong một lượng cân được, so với con số trong tin.
Ví dụ giả định: tin ghi cá rô phi 50 con/kg, bạn mua 20 kg và tính sẽ nhận khoảng một nghìn con. Lúc nhận, bạn cân thử một vợt được nửa ký, đếm ra 21 con, tức khoảng 42 con mỗi ký. Chênh như vậy chưa chắc là người bán gian, có thể cá vừa ăn hoặc cân còn ướt, nhưng nó đủ để hai bên đếm thêm một hai mẫu nữa ngay tại chỗ thay vì cãi nhau sau khi cá đã xuống ao. Điều cốt lõi là con số trong tin rao chỉ là điểm xuất phát; con số bạn tự đếm lúc giao, có video, mới là con số dùng được khi cần đối chiếu.
Bảng đọc các đơn vị trong tin rao cá tôm giống
Bảng dưới gom các cách ghi hay gặp. Cột “quy ra số con” là cách bạn tự tính lại để biết mình thật sự nhận bao nhiêu con, các con số chỉ là ví dụ giả định.
| Cách ghi trong tin | Ý nghĩa | Quy ra số con (ví dụ giả định) | Câu hỏi lại |
|---|---|---|---|
| Cá 50 con/kg | Trung bình 50 con một ký | Mua 10 kg ≈ 500 con, nếu cân ráo | Cân ráo hay cân ướt? Lọc cỡ chưa? |
| Cá cỡ 3–4 phân | Chiều dài thân 3–4 cm | Phải hỏi bán theo con hay theo ký | Đo từ mõm tới đâu? Bán theo con hay ký? |
| Cá hương, cá bột | Cá rất nhỏ, mới qua giai đoạn đầu | Thường bán theo vạn con, đếm mẫu | Đếm mẫu bao nhiêu con, nhân thế nào? |
| Một bao 1.000 con | Số con trong một bao oxy | Mua 5 bao ≈ 5.000 con, nếu đếm đúng | Có bù hao không? Bù bao nhiêu phần trăm? |
| Tôm post 12 (PL12) | 12 ngày sau khi thành hậu ấu trùng | Bán theo nghìn con, đếm mẫu trong bao | Đếm mẫu thế nào? Có kiểm tra gì trước khi xuất? |
| Ếch giống, lươn giống theo ký | Bán theo cân | Hỏi số con trung bình mỗi ký | Một ký chừng bao nhiêu con? Cỡ có đều không? |
Cột cuối gần như luôn quay về cùng một câu: đếm và cân thế nào. Với cá bột, cá hương và tôm post, không ai đếm từng con; người bán đếm mẫu một lượng nhỏ rồi suy ra cả bao. Phương pháp đó chấp nhận được nếu bạn được xem lúc đếm mẫu hoặc tự đếm lại một mẫu khi nhận.
“Hàng trại”, “hàng tự nhiên”, “hàng đã thuần”: đọc nguồn gốc cá tôm giống
“Hàng trại” là giống sản xuất nhân tạo. Cá tôm được cho sinh sản và ương trong trại. Ưu điểm thường được nêu là cỡ đều và nguồn theo lứa; điều cần hỏi là trại nào, lứa nào và có giấy tờ của lô hay không.
“Hàng tự nhiên” là giống vớt ngoài tự nhiên. Một số loài như lươn, cá kèo, cua giống có thời gian dài chủ yếu dựa vào nguồn vớt hoặc bắt. Giống tự nhiên lẫn cỡ, lẫn loài, có thể đã bị thương trong lúc bắt; tin rao ghi chữ này thì hỏi kỹ cách bắt và thời gian lưu giữ.
“Hàng đã thuần” nghĩa là đã quen điều kiện mới. Với cá lóc, “đã thuần” thường nghĩa là đã quen ăn thức ăn viên. Với tôm, “đã thuần” có thể là đã được thuần độ mặn gần với ao của bạn. Hỏi rõ thuần cái gì, thuần trong bao lâu.
“Hàng xổ” hay “hàng gom” cần hỏi kỹ. Đây là giống gom từ nhiều nguồn rồi bán lại. Không có gì sai khi người bán làm trung gian, nhưng bạn cần biết để hỏi lô gom từ đâu, lưu bao lâu và ai chịu trách nhiệm nếu lô có vấn đề.
Tôm giống “sạch bệnh” cần căn cứ. Với tôm, chữ này thường gắn với việc lô đã được xét nghiệm một số bệnh trước khi xuất. Hỏi xét nghiệm bệnh gì, ở đâu, ngày nào và có phiếu kết quả của lô hay không; phiếu của lô khác không có giá trị cho lô bạn mua.
Bao oxy, giờ đóng và quãng đường: dòng tin hay bị bỏ qua
Cá tôm giống sống trong bao nilon bơm oxy chỉ được một khoảng thời gian nhất định, dài ngắn tuỳ loài, mật độ trong bao, nhiệt độ và cách đóng. Vì vậy dòng “giao toàn quốc” trong tin rao cá giống đáng đọc chậm hơn mọi dòng khác. Nó không nói cá được đóng lúc nào, đi bằng gì, bao lâu thì tới, và nếu xe trễ thì ai chịu phần cá chết.
Khi đọc tin, nếu thấy người bán ở xa, hãy hỏi ba điều: cá được đóng bao lúc mấy giờ, mỗi bao bao nhiêu con, dự kiến mấy giờ tới tay bạn. Từ ba con số đó bạn ước được cá nằm bao bao lâu. Người bán có kinh nghiệm thường tự điều chỉnh mật độ bao theo quãng đường; nếu họ trả lời “bao nào cũng như nhau” cho mọi quãng đường, đó là dấu hiệu nên hỏi kỹ hơn.
Cũng nên để ý tin rao có nói gì về việc ai mở bao, ai đếm khi giao. Mở bao cá tôm giống không đúng cách có thể làm chết cá trước khi kịp đếm, và lúc đó hai bên không còn cơ sở để biết cá chết trên đường hay chết lúc mở. Thoả thuận trước: quay video từ lúc nhận bao còn nguyên, mở và đếm mẫu trước khi thả.
Danh sách câu hỏi gửi người rao cá tôm giống
Dùng danh sách này cho mọi tin rao cá tôm giống, kể cả khi mua ở gần. Chép thành một tin nhắn, người rao trả lời từng dòng:
- Loài gì, giống gì cụ thể? Hàng trại hay hàng tự nhiên? Nếu hàng trại, lô xuất từ đâu?
- Cỡ bao nhiêu: con/kg hay phân? Đã lọc cỡ chưa?
- Tính tiền theo con hay theo ký? Nếu theo ký, cân ráo hay ướt? Nếu theo con, đếm mẫu bao nhiêu con?
- Có bù hao không, bù bao nhiêu phần trăm, tính vào đâu?
- Mỗi bao bao nhiêu con, đóng lúc mấy giờ, đi bằng gì, dự kiến mấy giờ tới?
- Với tôm: post bao nhiêu, đã xét nghiệm gì, có phiếu của đúng lô này không?
- Lô đã thuần ngọt, thuần mặn hay thuần thức ăn chưa? Thuần bao lâu?
- Cá tôm chết khi nhận thì tính thế nào, cần quay video gì?
Bộ câu hỏi dài, nhưng người bán cá giống quen nghề trả lời rất nhanh vì đây đúng là những điều họ làm hằng ngày. Ngược lại, người không trả lời được cách đếm của chính mình là người bạn nên cân nhắc trước khi chuyển tiền.
Đọc ảnh và video tin rao cá giống: những gì nhìn được
Ảnh cá giống trong thau trắng là kiểu ảnh phổ biến nhất trong tin rao. Thau trắng giúp cá nổi rõ, nhưng ảnh tĩnh không nói được cá có bơi khoẻ không và có thể là ảnh của một lô khác. Video quay vợt cá lên từ bể ương, cá nhảy mạnh, là thông tin tốt hơn. Video quay ao ương rộng thì đẹp nhưng gần như không nói gì về cỡ và mật độ.
Khi xem video, để ý ba chi tiết: cỡ cá trong vợt có đều không, có lẫn loài khác không và cá có tụ lại một chỗ hay bơi tản đều. Bạn không cần chẩn đoán gì, chỉ cần so lời tin rao với điều mắt thấy. Nếu tin ghi “cá đều cỡ” mà video cho thấy cá lớn nhỏ lẫn lộn, đó là một câu hỏi lại cụ thể để gửi.
Nếu định mua số lượng lớn, đề nghị người rao quay một video trong ngày: vợt một mẻ cá lên, đổ vào thau, đặt cạnh một vật quen để so cỡ, chẳng hạn một chiếc bật lửa hay một bàn tay. Cách này cho bạn một hình ảnh cỡ cá sát thực tế mà người bán thật không mất công bao nhiêu.
Tin rao ếch, lươn, ốc giống: đơn vị và lời rao riêng
Ếch, lươn và ốc giống có cách rao khác cá. Ếch giống thường ghi theo ký hoặc theo con kèm số ngày tuổi sau khi rụng đuôi; lươn giống ghi theo ký và cỡ, đôi khi kèm chữ “lươn đã thuần” nghĩa là đã quen ăn thức ăn do người nuôi cho; ốc giống ghi theo ký hoặc theo nghìn con, kèm cỡ hạt tiêu, cỡ đầu đũa. Mỗi kiểu ghi đều có cùng điểm yếu với cá: số con thật phụ thuộc cách cân và cách đếm lúc giao.
Lời rao riêng của nhóm này thường gắn với cách nuôi: “lươn nuôi không bùn”, “ếch nuôi bể bạt”, “ốc nuôi bể xi măng”. Đây là mô tả mô hình nuôi, không phải mô tả con giống. Đọc tin, hãy tách hai phần ra: phần con giống (loài, cỡ, nguồn trại hay tự nhiên, đã thuần gì) mới là thứ bạn mua; phần mô hình nuôi là lời giới thiệu, kèm theo nó thường là lời hứa đầu ra, và lời hứa đó cần được đọc ở một bài riêng về con giống phong trào.
Với ốc, cần đọc kỹ tên loài. Ốc bươu đen là loài bản địa được nuôi, còn ốc bươu vàng là loài ngoại lai gây hại, không được mua thả. Ốc con hai loài này khi còn nhỏ khá giống nhau; tin rao ghi “ốc bươu” trống không thì hỏi rõ là loài nào và nhờ người có kinh nghiệm trong vùng xem giúp trước khi nhận.
Câu hỏi thường gặp
Cá giống “cỡ 3 phân” nghĩa là bao nhiêu con một ký?
Không có con số chung, vì cùng chiều dài nhưng mỗi loài nặng khác nhau, cá thân dài như cá lóc khác cá thân dày như rô phi. Nếu tin chỉ ghi cỡ theo phân, hãy hỏi người bán bán theo con hay theo ký và một ký chừng bao nhiêu con.
Tôm post 12 và post 15 khác nhau thế nào khi đọc tin rao?
Post càng lớn thì tôm càng nhiều ngày tuổi hơn sau giai đoạn hậu ấu trùng. Khi đọc tin, con số post chỉ là một dòng thông tin; điều đáng hỏi hơn là lô đã được kiểm tra gì trước khi xuất và đếm mẫu ra sao.
Mua cá giống theo ký có cách tự kiểm số con không?
Có. Khi nhận, lấy ngẫu nhiên một vợt, cân lượng cá đó rồi đếm, nhân ra số con mỗi ký và so với tin rao. Làm hai ba mẫu ở các bao khác nhau thì sát hơn. Ghi lại kết quả và quay video lúc đếm.
Bù hao trong tin rao cá giống là gì?
Là số cá người bán cho thêm để bù phần có thể chết trong vận chuyển và những ngày đầu. Hỏi rõ bù bao nhiêu phần trăm và đã gồm trong giá hay chưa, vì có nơi đếm bù riêng, có nơi gộp sẵn vào số con mỗi bao.
Tin rao ghi “cá giống tự nhiên” có nên mua không?
Tuỳ loài và tuỳ mục đích. Giống tự nhiên hay lẫn cỡ, lẫn loài và chất lượng không đều. Nếu mua, hỏi kỹ cách bắt, thời gian lưu giữ và xem kỹ mẫu. Không thả loài lạ không rõ tên xuống ao, mương chung.
Có nên đặt cá giống ở tỉnh xa chỉ vì tin rao nói giao toàn quốc không?
Hãy tính thời gian cá nằm trong bao trước. Nếu quãng đường dài và không có cam kết rõ về cá chết trên đường, nguồn gần nhà dù ít lựa chọn hơn thường an toàn hơn. Danh bạ trại giống có ở trungtamcongiong.com nếu bạn cần tìm nơi gần.